علامه میرزا ابوافضل ساوجی از خطاطان معروف ایران

علامه ذوفنون عارف وچکیم متاله وفقیه عالی مقدار آیت الله میرزا ابوالفضل ساوجی

علامه میرزا ابوالفضل ساوجی
زندگینامه علامه میرزا ابوالفضل ساوجی
بوسیله: در: Saturday, February 08

شرح حال پدر علامه:

جناب میرزا فضل اله ساوجی اصالتا از طایفه شاملو است و او فرزند حسن خان ابن میرزا حسین خان می باشد و وی از شاعران و خوشنویسان عصر خود و نیز مدتی از طرف شاه عباس اول حاکم هرات ( از جمله چهار شهر خراسان آن روزگار) بوده است. جناب میرزا فضل الله ساوجی در زمان پادشاهی فتح علی شاه قاجار، معلم علی خان ظل السلطان برادر اعیانی عباس میرزا نایب السلطنه و پسر دهم فتح علی شاه قاجار بوده است.
محمد حسن خان اعتماد السلطنه در "الماثر و الاثار" در ذیل نام ایشان آورده است: حاج میرزا فضل الله ساوجی از مشاهیر فضلا دارالخلافه بود. در فنون متنوعه و هنرهای چند، علی الخصوص خط نستعلیق و ثلث و نسخ و معرفت احوال خطاطین و نتایج اقلام ایشان یگانه زمانه محسوب می گردد. در بدایت امر صدارت "ملاباشیگری" مرحوم علی خان ظل السلطان خلف خاقان مغفور باوی تعلق داشت و در زمانی که شاه مرحوم، محمد شاه،شهر هرات را در حصار داشت به موجبی از تهران به اردوی همایون رفت و مورد مرحمتهای فوق الوصف گردید. مدایح بسیار از شعرا عصر، علی الخصوص مرحوم شباهنگ در حق او دیده شده.
در ظهر عاشورای سال هزار و دویست و هفتاد و پنج (ه ق) از سرای سپنج رحلت گزید و قبر ایشان در نجف اشرف است.

میرزا ابوالفضل ساوجی

مجد الدین محمد بن فضل الله ساوجی، طبیب ،ادیب، شاعر و خوشنویس عصر ناصری است. میرزا ابوالفضل ساوجی بر علوم عصر خویش یعنی طب، ریاضیات ، حکمت، ادبیات فارسی و عربی و هنر تذهیب و خوشنویسی مسلط بوده و از مفاخر آن عصر به شمار می آمده است. اجداد میرزا ابوالفضل که از ایل شاملو بودند و در روزگار صفویه در خراسان می زیستند به ساوه مهاجرت کرده اند و میرزا ابوالفضل در ساوه زاده شده و در شهر تهران نشو و نما نموده است.
میرزا ابوالفضل ساوجی علوم خود چون طب و فلسفه و ریاضیات و ادبیات و هنر خویش نویسی، یعنی خط ثلث، تعلیق، ریحانی، شکسته ،نستعلیق، نسخ، شکسته نستعلیق را در تهران آموخته است و گویا پدر بزرگوار ایشان در تربیت این فرزندان نقش بیشتری را ایفا نموده است. وی بیست و سه ساله بوده که در ردیف دانشمندان طراز اول ایران محسوب می شده و مورد توجه خاص خواص از اهل دانش و بینش قرار گرفته است.

آثار

آثار میرزا ابوالفضل ساوجی را می توان به چند بخش تقسیم نمود:
الف:
1- کتیبه های بسیاری از بناهای سلطنتی عصر ناصری، همچون کتیبه سر در باب همایون، به خط زیبای میرزا ابوالفضل ساوجی است.
2- کتیبه ای که در بالای سر عمارت عثمانی سابق، محل سفارت ترکیه به شرح ذیل بوده که از بین رفته است: انه حمید مجید سال هجری هزار و سیصد بود کاین بنا را بعون سبحانی زامر سلطان حمید خان دوم ساخت فخری سفیر سلطانی
3- کتیبه ای در وصف بنا و ماده تاریخ ساختمان تالار آینه گلستان به تاریخ 1299 (ه ق) در زیر گلویی مقرنس و آینه کاری این تالار به قلم نستعلیق جلی است.
4- کتیبه ای در آستانه ی مقدسه حضرت عبدالعظیم حسنی در شهر ری.
5- کتیبه ی قنات ناصری قم که هنوز باقی است.
ب:
آثاری که به خط ایشان نگارش یافته است
1- تهذیب المنطق، با تاریخ 1286 که به خط اوست.
2- نسخه ای از آداب المشق بابا شاه اصفهانی، با تاریخ 1261 (ه ق) موجود در کتابخانه مجلس شورای اسلامی.
3- نسخه ای از کلام الملوک به تاریخ 1261 که در همان کتابخانه موجود است.
4- مرقعات و قطعات خطی خوش و زیبا که در گوشه و کنار کتابخانه های شخصی بجا مانده است.
5- قباله فروش سه باب دکان ملکی میرزا ابوالفضل ساوجی که در کتابخانه ی شخصی مرحوم آقای مهدی بیانی موجود بوده است و مرحوم بیانی، آن را از نفایس آثار خوشنویسی عصر خود خوانده است.
6- قطعه سیاه مشقی که در کتابخانه ملی تهران است که به قلم چهار دانگ خوش نوشته است و رقم آن "ذلک فضل الله" است.
7- دیگر قطعه ای به قلم شش دانگ و نیم و دو دانگ خوش که در مجموعه آقای کریم زاده به مضمون و رقم و تاریخ "یاهو" در نهایت افسردگی نوشته شد، کتبه الحقیرلله فضل الله 1257.
ج :
"ترجمه سوالات ابوریحان بیرونی از شیخ الرئیس که به پارسی برگردانده است که در نامه ی دانشوران ناصری، ذیل "ابوعبدالله معصومی آمده است.
د:
چند رساله در طب و ریاضی که مرحوم دکتر نجم آبادی از آنها فقط نام برده اند.
ه :
قصائد و غزلیات که به خط شریف و طبع ظریف ایشان است و در مجموعه ی دیوان او، به زودی چاپ و منتشر خواهد شد.

میرزا ابوالفضل ساوجی و اشتغال به طبابت

مرحوم مبرور و فقید سعید جناب دکتر محمود نجم آبادی در مقاله ی خود پیرامون موضوع فوق الذکر و عنوان مزبور ، مرقوم فرموده اند: میرزا ابوالفضل [ساوجی] پس از اتمام تحصیلات طب در خدمت عمویش میرزا موسی [طبیب ساوجی] به طبابت پرداخته و آنچه که از خلال صحایف مستفاد می گردد آنکه: طبابت دربار مانع آن شده است که وی طبابت آزاد را دنبال نماید.

دست خط منسوب به استاد

وی طبیب مخصوص چند خانواده اعیان و اشراف و شاهزادگان بوده است. اما آنچه که مسلم است آنکه جز وظیفه و مستمری که از دربار ناصر الدین شاه و امراء و شاهزادگان که طبابت خانوادگی آنان بر عهده داشته حق الزحمه یا حق القدم از هیچ کس نمیگرفته است.

دکتر نجم آبادی اضافه نموده اند که: پس از فوت میرزا فضل الله [پدرش] فرمانی به نام او [میرزا ابوالفضل] از طرف ناصرالدین شاه صادر می گردد که به شرح زیر است.
و ... آنکه چون مرحوم میرزا فضل الله ساوجی از قدیمی دعاگویان خاص دولت جاوید فیاض بود و مدت عمر خود را تا ابن اوان که داعی حق را لبیک اجابت گفت. همواره به لوزام دعاگویی دولت جاوید فرجام و استدراک خدمت نیاکان کرام مصروف داشت.

و در این عهد همایون نیز از شرایط دعاگویی آنی فرو نگذاشت و سابقا مبلغ یکصد تومان از بابت مالیات دارالخلافه تهران به رسم مستمری در حق او برقرار بوده و مقطوع شده بود. این اوقات که مراتب فضل و کمالات عالی جناب معالی القاب نتیجه النجبا و الادبا "میرزا ابوالفضل" پسر آن مرحوم که سالها در فنون علوم از طب و ریاضی و خطوط و غیره زحمت کشیده در پیشگاه حضور باهر النور، به منصه ظهور رسیده و اهلیت استحقاق او به وجه احسن مشهود افتاد.

لهذا در هذه السنه یونت ینل خیرت تحویل مبلغ یکصد تومان را کماکان به صیغه ی مستمری در وجه او [میرزا ابوالفضل] مرحمت و برقرار فرمودیم که همه ساله از بابت مستمری مرحوم شیخ سلمان بوشهری که فوت کرده است اخذ و دریافت نموده، صرفه معاش خود سازد و در نهایت فراغت به لوازم تحصیل علوم دینیه و مراسم دعاگویی دوام دولت قاهره پردازد. و مقرر آنکه حکام حال و استقبال مملکت فارس مبلغ مزبور را بعد از وضع رسوم دیوانی در حق عالی جناب مشارالیه برقرار دانسته و عاید دارند و به خرج مالیات آنجه مجری و محسوب دانند.

المقرر عالی جنابان مقربوالخاقان مستوفیان عظام و کتاب سعادت اکتساب دفاتر خلود و دوام شرح فرمان همایون را ثبت و ضبط نموده در عهده شناسه که تحریرا فی شهر ربیع الثانی 1275. تمام شد. دکتر محمود نجم آبادی بدین مقام اضافت فرمودند که: از مفاد این فرمان ، چنین مستفاد می گردد که مرحوم میرزا فضل الله پدر میرزا ابوالفضل به سال 1275 هجری قمری مطابق با 1237 شمسی فوت کرده و حقوق پدر در حق پسر به میزان یکصد تومان برقرار گردید. تا زمان فوت میرزا ابوالفضل یعنی 1312 هجری هجری قمری ( قریب چند ماه قبل از کشته شدن ناصرالدین شاه) استفاد نموده است.

وفات میرزا ابوالفضل ساوجی

صاحب "طرایق الحقایق" که هم عصر میرزا ابوالفضل ساوجی و از دوستان دانشی ایشان بوده است در آن اثر گرانقدر فرموده اند: قریب ده سال با راقم، نهایت انس داشت و طریق مودت مسلوک می نمود، هم رفیق بود و هم طبیب، هم ادیب بود هم حبیب. در ماه رمضان المبارک سال 1312 در منزل فقیر، چند شبی بماند و در ضمن صحبت گفت : ای فلانی، شصت و پنج سال عمر من است، بعد از این ماه طولی نکشد که مرا اجل محتوم برسد. و می خواهم به کوه شهر بانو دفن شوم.
و علی الجمله چنین شد که گفت : ولی وراث، در سر مزار معروف به "قبر آقا" کالبدش را به خاک سپردند.

آرشيو: کتاب «نامداران ساوجی» به همت «محمد حسین اکبری ساوجی» منتشر شد

مطلع شدیم که جلد اول از کتاب «نامداران ساوجی» که شرح حالی از روحانیون نامدار ساوجی است به همت جناب آقای «محمد حسین اکبری ساوجی» گردآوری و منتشر شده است.

این کتاب که در 336 صفحه و با شمارگان 1000 نسخه به چاپ رسیده است، نگاهی دارد به زندگی‌نامه و شرح احوالات روحانیونی همچون:
- حجة الاسلام حاج سید مهدی اسدی
- حجة الاسلام حاج سید علی اسدی
- حجة الاسلام حاج شیخ داوود اعتماد شهیدی
- حجة الاسلام حاج شیخ عباس امین مقدسی
- حجة الاسلام حاج سید رضا جلال حسینی
- حجة الاسلام آقا سید یحیی حسینی (امام جماعتی)
- حجة الاسلام سید ابوالحسن حکمی
- حجة الاسلام شیخ نجی الله حکیمی باغ شیخی
- علامه ذوفنون میرزا ابوالفضل ساوجی
- حجة الاسلام حاج سید محمود ساوجی
- حجة الاسلام حاج شیخ ابوالفضل سعیدی‌نیک
- حجة الاسلام حاج شیخ اصغر شریف مقدسی
- حجة الاسلام حاج شیخ محمد شمس ساوجی
- حجة الاسلام حاج حسن قربانی
- آیة‌ الله شیخ اسد الله مجتهدی
- حجة الاسلام حاج شیخ مهدی مدرسی
- حجة الاسلام حاج سید مصطفی مسئله‌گو
- حجة الاسلام حاج شیخ احمد مطهری
- حجة الاسلام حاج سید علی معین مسئله‌گو
- آیة الله حاج میرزا ابراهیم نایب الصدر
- حجة الاسلام حاج میرزا ابوالحسن نجفی
- حجة الاسلام حاج سید علی نواب احتشام رضوی
- حجة الاسلام حاج شیخ علی نوبرانی مزلقانی
مشخص است که تعدادی از روحانیون مطرح همچون علامه عسگری، نامشان در این لیست نیست که جناب آقای اکبری در مصاحبه‌ای که با ساوه‌سرا داشتند، اعلام کردند که در صورتی که جلد اول این کتاب با استقبال همشهریان مواجه شود، به زودی جلدهای بعدی کتاب منتشر خواهد شد.
که آقای اکبری پیش از این کتاب «طبیب عشق» را که شرح حال دکتر بلورچی است را منتشر کرده‌اند و در حال تحقیق و تهیه کتابی در وصف حال و زندگینامه آیة الله شریعتمدار ساوجی هستند که با توجه به بخشی از کتاب که در اختیار ما قرار داده‌اند، کتاب مفصل و ماندگاری خواهد شد.
شناسنامه کتاب «نامداران ساوجی»:
عنوان کتاب: نامداران ساوجی
مؤلف: محمد حسین اکبری ساوجی
ناشر: انتشارات استاد مطهری
نوبت چاپ: اول، 1388
شمارگان: 1000 نسخه
چاپخانه: گنج معرفت
قیمت: 5000 تومان
در بخشی از مقدمه کتاب آمده است:
... نگارنده‌ی این دفتر را در اواسط سال 1385 خورشیدی چنین به نظر رسید و در دل خطور کرد که در بین کارهای علمی و فرهنگی‌اش، کتابی مدون از شرح حال روحانیون و فضلاء و پارسایان و صالحان و نامداران ساوجی، خالی است و انجام این مهم، بسی واجب و مغتنم است.
غرض این بنده کمترین در نوشتن این اثر و جمع آوری این دفتر و مجلدات بعدی آن، نگارش یادبود آن عزیزان بوده است، تا در در گذر ایام و گذشت لیالی، نام و یادشان و نیز مزاراتشان و البته سیره‌های نیکو و پسندیده ایشان، فراموش نگردد و در معرض نسیم نسیان قرار نگیرد. و مردمان، و بالأخص «هم‌کسوتانشان»، سیره‌های زیبا و شیوه‌های پسندیده و کلمات شیوای ایشان را در خاطر عاطرشان بسپارند و لباس دیبای سیرت و سریرت اینان را سنت و سیره‌ی خود سازند چرا که «دو صد گفته چون نیم کردار نیست» و این مضمون و کلام مصادره‌ی از بیت عصمت و وحی (علیهم السلام) است که: کونوا دعاة الناس إلی الله بغیر ألسنتکم. پس «ره چنان رو که رهروان رفتند».
کتاب، شامل تصاویر و آثاری (همچون شعر) از نامداران نیز هست.

[ اخبار فرهنگي و مذهبي ]
ارسال شده در مورخه : چهارشنبه، 6 خرداد، 1388 توسط Hamid

خوشنویسادیب

نویسنده (ها) :

محمدحسن سمسار

آخرین بروز رسانی : چهارشنبه 7 خرداد 1399 تاریخچه مقاله

ابوالفضل ساوَجی، مجدالدین محمد بن فضل‌الله ساوجی (۱۲۴۸- ذیحجۀ ۱۳۱۲ ق / ۱۸۳۲- مۀ ۱۸۹۵ م)، خوشنویس، طبیب، ادیب و شاعر. میرزا ابوالفضل از بازماندگان ایل شاملو بود كه به روزگار صفویان در خراسان می‌زیستند و سپس در ساوه اقامت گزیدند (نك‍ : بیانی، احوال و آثار، ۱ / ۲۹). وی در ساوه زاده شد و در تهران پرورش یافت. پدرش میرزا فضل‌الله از اطبای مشهور و از دانشوران و خوشنویسان نامدار روزگار خود بود (اعتمادالسلطنه، المآثر، ۱۹۹؛ دیوان بیگی، ۳ / ۱۵۰۸).
ابوالفضل علوم متداول زمان خود چون طب، حكمت، ریاضی، ادبیات و هنر خوشنویسی را در تهران آموخت. در هیچ‌یك از منابع نوشته شده به روزگار او از استادان وی یادی نشده است، اما بایستی بیشترین بخش از این دانشها را در مكتب پدر آموخته باشد. ۲۳ ساله بود كه در ردیف دانشمندان طراز اول ایران درآمد (هدایت، ۹۰۱). به همین سبب به هنگام تألیف نامۀ دانشوران ناصری وی یكی از چهار تنی بود كه برای تدوین آن برگزیده شدند ( نامۀ دانشوران، ۱ / ۵، دیباچه). به نوشتۀ معصوم علیشاه (۳ / ۵۸۴) بخش مهمی از مطالب دو جلد نخست چاپ سنگی این دانشنامه كه اولی در زمان زندگی او و دومی همزمان با مرگ وی به چاپ رسیده ( نامۀ دانشوران، ۲ / ۳، دیباچه)، انشا و ترجمۀ اوست. چنانكه از دیباچۀ مجلد اول كتاب برمی‌آید، وی نه تنها در فضل و دانش برتر از سه تن دیگر بوده و به همین سبب نامش مقدم بر دیگران آمده، بلكه بر شمس‌العلما یكی از چهار تن مؤلف كتاب سمت استادی داشته است (همانجا). همراه بودن وی با اعتمادالسلطنه به هنگام عرضۀ جزوه‌های آماده شدۀ كتاب به ناصرالدین شاه (اعتمادالسلطنه، روزنامۀ خاطرات، ۷۲۲، ۷۷۶) و نیز نوشتۀ خود او در پایان مجلد ششم نسخۀ خطی نامۀ دانشوران موجود در كتابخانۀ سلطنتی سابق، بیانگر سهم بزرگ او در تدوین این دانشنامه است (بیانی، احوال و آثار، ۱ / ۳۰).

نمونۀ خط با اقلام مختلف، کار ابوالحسن ساوجی

او طبیب خانوادگی بعضی از شاهزادگان و اعیان عصر ناصری بود و از خزانۀ دولتی مستمری می‌گرفت و بابت كار طبابت خود حق‌الزحمه‌ای دریافت نمی‌كرد (نجم‌آبادی، ۱۵۱). معاصرانش او را نه تنها به سبب فضل و دانش، بلكه به علت داشتن منشی انسانی ستوده‌اند (معصوم علیشاه، هدایت، همانجاها؛ اصفهانی، ۵۰۹). میرزاابوالفضل در كتابت اقلام نستعلیق، شكسته نستعلیق و شكسته تعلیق از استادان مسلم به شمار می‌آید. قلم نسخ را نیز خوش می‌نوشته است. كتیبه‌های بسیاری از بناهای سلطنتی عصر ناصری به قلم او بوده است كه بعضی چون كتیبۀ سر در باب همایون و بنای سفارت عثمانی از میان رفته و برخی دیگر چون كتیبه‌ای در وصف بنا و ماده تاریخ ساختمان تالار آینۀ كاخ گلستان (۱۲۹۹ ق / ۱۸۸۲ م) در زیر گیلویی مقرنس و آینه‌كاری این تالار به قلم نستعلیق جلی (ذكاء، ۲۲۰-۲۲۵) و كتیبه‌ای در آستانۀ حضرت عبدالعظیم و كتیبۀ قنات ناصری قم هنوز برجاست (اعتمادالسلطنه، المآثر والآثار، ۲۰۲؛ بیانی، احوال و آثار، ۱ / ۳۰-۳۱؛ نجم‌آبادی، ۱۴۹؛ مدرسی، ۱ / ۷۴-۷۵). از دیگر آثار او یك نسخۀ خطی تهذیب المنطق با تاریخ ۱۲۸۶ ق (بیانی، فهرست نمونۀ خطوط، ۱۵۷- ۱۵۸)، ‌یك نسخه آداب المشق بابا شاه اصفهانی با تاریخ ۱۲۶۱ ق موجود در كتابخانۀ سلطنتی سابق، یك نسخۀ كلام الملوك با تاریخ ۱۲۶۱ ق در كتابخانۀ ‌مجلس و نیز شمار بسیاری مرقعات و قطعات خط خوش در كتابخانه‌ها و مجموعه‌های خصوصی بازمانده است (بیانی، احوال و آثار، ۱ / ۳۱- ۳۲؛ آتابای، ۱۰۲). بیانی از یك قبالۀ‌ فروش سه باب دكان ملكی ابوالفضل، موجود در مجموعۀ شخصی خود، نام برده و آن را «از نفایس آثار خوشنویسی» خوانده است.
از او علاوه بر بخشهایی از تراجم احوال دانشمندان كه در نامۀ دانشوران ناصری به چاپ رسیده، یك نسخه دیوان اشعار خود وی به قلم نستعلیق كتابت جلی و شكسته تعلیق غبار عالی با تاریخ ۱۲۷۴ ق / ۱۸۵۸ م در كتابخانۀ مدرسۀ عالی سپهسالار ( فهرست‌، ۲ / ۶۷۰-۶۷۱؛ بیانی، احوال و آثار، ۱ / ۳۱) و چند رساله در طب و ریاضی بازمانده كه به چاپ نرسیده است (نجم‌آبادی، ۱۵۴).
پیكر او را در مقبرۀ میرزا زین‌العابدین (امام جمعۀ تهران به روزگار ناصرالدین شاه) معروف به «سر قبر آقا» در جنوب تهران خاك سپردند (معصوم علیشاه، ۳ / ۵۸۴).

آتابای، بدری، فهرست مرقعات كتابخانۀ سلطنتی، تهران، ۱۳۵۳ ش؛ اصفهانی، میرزا طاهر دیباچه نگار، گنج شایگان، تهران، ۱۲۷۲ ق؛ اعتمادالسلطنه، محمد حسنخان، روزنامۀ خاطرات، تهران، ۱۳۵۰ ش؛ همو، المآثر والآثار، تهران، ۱۳۰۶ ق؛ بیانی، مهدی، احوال و آثار خوشنویسان، تهران، ۱۳۲۹ ش؛ همو، فهرست نمونۀ خطوط كتابخانۀ شاهنشاهی ایران، تهران، ۱۳۲۹ ش؛ دیوان بیگی شیرازی، سیداحمد، حدیقة الشعراء، به كوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ۱۳۶۶ ش؛ ذكاء، یحیی، تاریخچۀ ساختمانهای ارگ سلطنتی تهران و راهنمای كاخ گلستان، تهران، ۱۳۴۹ ش؛ فهرست كتابخانۀ مدرسۀ عالی سپهسالار، تهران، ۱۳۱۶- ۱۳۱۸ ش؛ مدرسی طباطبایی، حسین، تربت پاكان، قم، ۱۳۳۵ ش؛ معصوم علیشاه، محمد، طرائق الحقائق، به كوشش محمد جعفر محجوب، تهران، ۱۳۲۸-۱۳۴۵ ش؛ نامۀ دانشوران ناصری، تهران، ۱۲۹۶-۱۳۱۲ ق؛ نجم‌آبادی، محمود، «میرزا ابوالفضل ساوجی»، مجلۀ جهان پزشكی، ۱۳۳۹ ش، س ۱۴، شم‍ ۶؛ هدایت، رضاقلیخان، مجمع الفصحا، به كوشش مظاهر مصفا، تهران، ۱۳۴۰ ش.

محمد حسن سمسار

میرزا ابوالفضل ساوجی

میرزا ابوالفضل ساوجی زاده ۱۲۴۷ هجری قمری، درگذشته ۱۳۱۲ هجری قمری خوشنویس، فاضل و محقق معروف زمان ناصرالدین شاه قاجار بود.

وی از اطبای عهد قاجاریه و از جمله چند نفر دانشمندی است، که در تألیف نامه دانشوران و سایر کتابهای منسوب به محمدحسن خان اعتمادالسلطنه، دست داشته‌است.

بین حاج شیخ مهدی شمس العلما عبدالرب آبادی قزوینی، که او هم از دانشمندان طراز اول عصر خود بوده، و در تألیف کتاب نامه دانشوران و سایر کتابهای منسوب به اعتمادالسلطنه کاملاً دست داشته، و او، از نظر همکاری، رقابت و خصومت شدید بوده و هریک برای دیگری کارشکنی می‌کرده است.

بگفته دکتر قلیچ خانی در کتاب گلستان هنر میرزا ابوالفضل ساوجی علاوه بر هنر خطاطی، استاد درس پزشکی در مدرسه دارالفنون بوده است.

او علم پزشکی را از پدر و پدربزرگ خود آموخته بود و یکی از هنرهای ابوالفضل ساوجی خوشنویسی است.

وی پدر ذبیح بهروز، نویسنده، پژوهشگر، و شاعر نامدار معاصر و فرزند میرزا فضل‌الله ساوجی طبیب و خوشنویس دوران فتحعلی شاه قاجار می‌باشد.

میرزا ابوالفضل در کتابت اقلام نستعلیق، شکسته نستعلیق و شکسته تعلیق از استادان مسلم به شمار می‌آید. قلم نسخ را نیز خوش می‌نوشته است. کتیبه‌های بسیاری از بناهای سلطنتی عصر ناصری به قلم او بوده است که بعضی چون کتیبة سر در باب همایون و بنای سفارت عثمانی از میان رفته و برخی دیگر چون کتیبه‌ای در وصف بنا و ماده تاریخ ساختمان تالار آینة کاخ گلستان در زیر گیلویی مقرنس و آینه‌کاری این تالار به قلم نستعلیق جلی و کتیبه‌ای در آستانة حضرت عبدالعظیم و کتیبة قنات ناصری قم هنوز برجاست.

از دیگر آثار او یک نسخه خطی تهذیب المنطق با تاریخ 1286ق ، ‌یک نسخه آداب المشق بابا شاه اصفهانی با تاریخ 1261ق موجود در کتابخانه سلطنتی سابق یک نسخه کلام الملوک با تاریخ 1261ق در کتابخانة ‌مجلس و نیز شمار بسیاری مرقعات و قطعات خط خوش در کتابخانه‌ها و مجموعه‌های خصوصی بازمانده است.

مهدی بیانی از یک قبالة‌ فروش سه باب دکان ملکی ابوالفضل موجود در مجموعه شخصی خود نام برده و آنرا از نفایس آثار خوشنویسی خوانده است.

از او علاوه بر بخشهایی ازترجمه احوال دانشمندان که در نامه دانشوران ناصری به چاپ رسیده یک نسخه دیوان اشعار خود وی به قلم نستعلیق کتابت جلی و شکسته تعلیق غبار عالی با تاریخ 1274ق/ در کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار و چند رساله در طب و ریاضی بازمانده که به چاپ نرسیده است.

پیکر او را در مقبرة میرزا زین‌العابدین (امام جمعه تهران به روزگار ناصرالدین شاه معروف به سرقبرآقا) در جنوب تهران خاک سپردند.

در موزه خط و کتابت میرعماد قطعه خطی به قلم نستعلیق و امضای ابوالفضل ساوجی نگهداری میشود. این اثر به شماره ردیف 337 و شماره برچسب اموال فرهنگی 2/3517 با زمینه ساده بر روی کاغذ بی رنگ بخط نستعلیق چلیپایی 2 دانگ و به ابعاد 5/19*10 سانتیمتر نگارش شده است و یکی از آثار فاخر بخط این استاد می باشد.

برای مطالعه بیشتر به منابع زیر رجوع شود:

گلستان هنر – ابوالفضل ساوجی / نشر پیکره – سال 96- دکتر حمید رضا قلیچ خانی .

عمتی، احمد. ساوه شهر باستانی. انشارات اعلاء، ۱۳۸۳. ۷۰–۷۱.

شرح حال رجال ایران، مهدی بامداد، جلد ۵، صفحه:۹۹.

شرح حال رجال ایران، مهدی بامداد، جلد ۱، صفحه:۵۴.

آتابای، بدری،فهرست مرقعات کتابخانه سلطنتی تهران 1353ش.

بیانی، مهدی احوال و آثار خوشنویسان، تهران، 1329ش.

احمد نیکو همت / مجد الدین ابوالفضل ساوجی – نشریه وحید بهمن – سال 51- شماره 110 .

مرقّع میرزا ابوالفضل ساوجی در کتابخانه‌ی ملّی فرانسه / دکتر قلیچ خانی.

Tools

آثاردیوان شعر

گروه مقالهادبیات فارسی

ابوالفضل ساوِجی، محمد (ساوه ۱۲۴۸ـ تهران ۱۳۱۲ق)

(نام اصلی: مجدالدین محمد بن فضل‌الله ساوجی) ادیب، شاعر، خوشنویس و پزشک ایرانی عهد ناصری. او از اطبای حاذق و معروف عهد قاجاریه و از جمله چند نفر دانشمندی بود که در تألیف نامه دانشوران و دیگر کتاب‌های منسوب به محمد حسن خان اعتمادالسلطنه دست داشته‌ است. پدرش میرزا فضل‌ الله نیز از اطبای مشهور و از دانشوران و خوشنویسان نامدار دوران فتحعلی شاه قاجار بوده است.

ابوالفضل ساوجی علوم متداول روزگار خود چون طب، حکمت، ریاضی، ادبیات و هنر خوشنویسی را نزد پدرش میرزافضل‌الله در تهران فرا گرفت. او در جوانی یکی از چهار نفر اصلی بود که برای تألیف و تدوین نامۀ دانشوران ناصری برگزیده شد و سهم بزرگی در تدوین آن دانشنامه داشت، چنان‌که بیشتر مطالب دو جلد نخست این دانشنامه تألیف و ترجمۀ اوست. همواره بین او و حاجی شیخ مهدی شمس‌العلماء عبدالرب‌آبادی قزوینی (دیگر فرد فعال در تألیف نامه دانشوران و کتب دیگر) رقابت و خصومت شدید بوده و علیه یکدیگر کارشکنی می‌کرده‌اند.

او پزشک خانوادگی برخی شاهزادگان و اشراف عهد ناصری بود و از خزانۀ دولتی مستمری دریافت می‌کرد. از استادان خط، به‌ویژه نستعلیق، شکستۀ نستعلیق، شکسته تعلیق و نسخ، بود و آثار تألیفی و کتیبه‌های بسیاری از بناهای عهد ناصری به خط اوست که کتیبه‌های آستانۀ حضرت عبدالعظیم و قنات ناصری قم از آن جمله است. از دیگر آثارش: دیوان شعر؛ چند رساله در پزشکی و ریاضی که به‌چاپ نرسیده است.

خاندان ساوجی، خاندانی اصیل و فرهیخته‌ بودند که از دوران صفوی تا دورۀ معاصر نسل اندر نسل همگی هنرمند و دانشمند بوده‌اند. میرزا ابوالفضل از بازماندگان ایل شاملو بود كه در دوران صفویه در خراسان می‌زیستند و بعد در ساوه اقامت گزیدند. میرزا ابوالفضل در ساوه متولد شد و در تهران رشد و پرورش پیدا کرد. او ۲۳ ساله بود كه در زمرۀ دانشمندان تراز اول ایران درآمد.

میرزا ابوالفضل پدر ذبیح بهروز، نویسنده، پژوهشگر و شاعر نامی معاصر است.

پس از مرگ میرزا ابوالفضل ساوجی، پیکرش را در مقبرۀ میرزا زین‌العابدین (امام جمعۀ تهران در روزگار ناصرالدین شاه) معروف به "سرقبر آقا" در جنوب تهران به خاک سپردند.

ابوالفضل ساوجی

زادروزساوه ۱۲۴۸ق

درگذشتتهران ۱۳۱۲ق

ملیتایرانی

شغل و تخصص اصلیادیب، شاعر و خوشنویس

شغل و تخصص های دیگرپزشک

نام اصلیمجدالدین محمد بن فضل‌الله ساوجی

سوالات متداول

آخرین اطلاعات درباره ساوجی چیست؟

جدیدترین اطلاعات و تغییرات مربوط به ساوجی در این گزارش ارائه شده است.

چرا علامه میرزا ابوافضل ساوجی از خطاطان معروف ایران اهمیت دارد؟

این موضوع به دلیل اطلاعات و کاربردهای مرتبط، مورد توجه کاربران قرار گرفته است.

مهم‌ترین نکات درباره میرزا چیست؟

جزئیات مهم و نکات قابل توجه درباره میرزا در متن مقاله بررسی شده است.